Yaşasın Cumhuriyet!
Tarih boyunca toplumlar, tebaa sıfatından bağımsız yurttaş sıfatına evrilirken en ağır bedelleri ödemiş, en köklü dönüşümleri akıl ve bilim rehberliğinde gerçekleştirebilmiştir. Bizim coğrafyamızda bu ulvi dönüşümün adı; Yüce Atatürk’ün liderliğinde Türk milletinin birlik, beraberlik ve sarsılmaz bir dayanışma içinde kurduğu, adını tarihe altın harflerle yazdırdığı Cumhuriyet’tir.
Bugün bu topraklarda özgürce nefes alabiliyor, hayatın her alanında eşit bireyler olarak var olabiliyor ve en önemlisi kimsenin kulu yahut tebaası değil; hakları kanunla güvence altına alınmış özgür yurttaşlar olarak yaşıyorsak, bunu Cumhuriyet’in getirdiği o devrimci hukuk reformlarına borçluyuz.
Günümüzde "zaten olması gereken" kanıksanmış haklar sanılan bu değerler, Türk milletine tepeden lütfedilmiş imtiyazlar değil; büyük bir mücadele ile kazanılmış tarihi zaferlerdir. Dünyanın en ileri görüşlü ve aydın lideri olan Büyük Atatürk, Türk halkına hak ettiği imkanları sunmuş ve toplumsal eşitliğin kapılarını ardına kadar açmıştır.
Halkın Kendi Geleceğini Tayin Etme Gücü
Cumhuriyet ile egemenliğin kaynağı saraydan ve zümrelerden alınarak kayıtsız şartsız millete devredilmiştir. Bu büyük irade devrimi, her bir bireye kendi kaderini tayin etme hakkı ve sorumluluğunu tanımıştır.
Özellikle dünyadaki pek çok gelişmiş devletten çok daha önce Türk kadınına tanınan 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık ve 1934'te milletvekili seçimlerine katılma hakları, Türkiye Cumhuriyeti'ni muasır medeniyetler seviyesinin de önüne taşıyan tarihi adımlar olmuştur.
Fransa’da, İsviçre’de ve İtalya’da kadınlar henüz oy sandıklarının yanından dahi geçemezken, Anadolu’nun bozkırında yetişmiş kadınların sandık başına gidip kendi oy pusulasını gururla atması; Atatürk’ün sadece kanun maddelerini değiştirmekle kalmayıp Türk kadınının ve toplumunun özgüvenini, hak ettiği o asil konuma geri yerleştirdiğinin en açık kanıtıdır.
Karanlıktan Yükselen Işık: Eğitim ve Adalet Devrimi
Toplumsal aydınlanmanın temel kuralı bellidir: "Bir milleti ayağa kaldırmak istiyorsanız, önce eline bir kalem verin."
1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim sistemi birleştirilmiş; hurafelerden arındırılarak tamamen laik, çağdaş ve bilimsel temellere oturtulmuştur. Anadolu’nun en ücra köyündeki bir çocuğun geleceği; soyuna, sülalesine veya zenginliğine değil, sınıftaki defterine, kalemine ve kendi emeğine emanet edilmiştir.
Cumhuriyet; kimsesizlerin kimsesi olarak Anadolu'nun bağrından çıkan bir evladı alıp hakim, savcı, öğretmen, doktor veya bilim insanı yapan o eşsiz vizyondur.
Atatürk; Tevhid-i Tedrisat Kanunu ve ardından gelen hukuk devrimleriyle adaleti kişilerin, cemaatlerin veya teokratik dogmaların keyfiyetinden kurtararak bağımsız, laik ve çağdaş bir yargı düzenine teslim etmiştir. "Mahkeme kadıya mülk değildir, adalet her yurttaşın hakkıdır" diyebilmenin huzurunu ve güvencesini bu millete armağan etmiştir.
Bağımsız Yargı ve Laik Hukuk Düzeni ile Gelen Güven
Hukuk sisteminde gerçekleştirilen köklü devrimlerle birlikte, şeri mahkemeler kapatılarak yerini modern, laik ve bağımsız bir adliye teşkilatına bırakmıştır. Bu tarihi dönüşüm, adalet mekanizmasını kişisel keyfilikten ve hurafelerden arındırarak ülke genelinde tek tip, adil ve güvenilir bir yargı düzeni kurmuştur. Artık mahkemeler bir sarayın yahut imtiyazlı bir zümrenin değil; adalet arayan her bir yurttaşın sarsılmaz sığınağı haline gelmiştir.
Vicdanların Güvencesi: Laiklik
Hukuk kurallarının dogmalardan arındırılarak akıl, bilim ve toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda yapılandırılması, vicdan özgürlüğünün de en büyük teminatı olmuştur. Laiklik ilkesi sayesinde devlet tüm inançlara eşit mesafede duran güvence konumuna yükselmiş; kimse kimsenin inancına ve ibadetine karışamaz hale gelmiştir. Her bir yurttaş, inancını ve vicdani kanaatini bu topraklarda başı dik, huzur ve emniyet içinde yaşayabilme hakkını kazanmıştır. Bu vatandaşlar arası eşitliğin en büyük sağlayıcılarından biri olmuştur. Laiklik ilkesi neticesinde artık kimse inanışından dolayı bir zümre içinde yer alarak dışlanmayacak, tek bir vatan altında eşit bireyler olarak yaşamaya başlayacaklardır.
Kulluktan Çağdaş Yurttaşlığa Geçişin Öncüsü Soyadı Kanunu
Osmanlı'daki tebaa anlayışı insanları birer "kul" konumunda tutarken, Cumhuriyet her bireyi hak ve ödevleri anayasal güvenceyle tescillenmiş bağımsız birer "yurttaş" kılmıştır. 1934 yılında çıkarılan Soyadı Kanunu ile toplumda hiyerarşi yaratan, insanları ayıran ve aşağılayan eski unvanlar ile lakaplar tarihe gömülmüştür. Bireylere kendi soyadını seçme hakkı tanınarak kanun ve toplum önünde mutlak bir eşitlik sağlanmış; herkes bu vatanın özgür, asil ve eşit birer evladı olmuştur.
Son Söz
Bazen gündelik hayatın hengamesinde bu büyük kazanımları unutur gibi oluyoruz. Ancak unutmamalıyız ki biz bu haklara bir gecede bir parmak şıklatmasıyla sahip olmadık. Bu uğurda mücadele eden kahraman atalarımız ve Yüce Atatürk’ün büyük vizyonu bizlere bu hakları sağladı. Biz bugün bu ülkede başımız dik yürüyebiliyorsak, fikrimizi hürce söyleyebiliyorsak ve yarınlara güvenle bakabiliyorsak; bunu o büyük devrimcinin ve bu yola baş koyanların cesaretine borçluyuz.
Cumhuriyet, sadece bir yönetim şekli değildir. Cumhuriyet; bir milletin "Ben varım, ben özgürüm, ben eşitim" çığlığıdır. Mücadeledir, eşitliktir, adalettir, özgürlüktür.
İyi ki geçtin bu dünyadan Mustafa Kemal Paşa! İyi ki bu millete kurtarıcı oldun, ışık oldun, cesaret oldun, umut oldun. Bugün bir kadın olarak, bir adalet savunucusu olarak attığım her adımda senin sağladığın imkanlar var. Bize bıraktığın bu asırlık aydınlık için, her bir hakkımız ve özgürce aldığımız her bir nefesimiz için sana sonsuz minnettarız.
Avukat Asena Gülce DEMİREL
Not: Sosyal medyada “Hukuka Dair” isimli kanalımda Youtube, Spotify, Instagram ve Tiktok’a gündelik hayatta karşılaşılabilecek hukuki konularla ilgili hukukçu olmayanların da anlayabileceği konseptte içerikler üretmekteyim. Hukuka Dair konular ile ilgili daha fazla bilgi almak için özellikle Youtube’dan ve Spotify’dan @hukukadairkanali hesabını ziyaret edebilir ve ilgili içeriklere bakabilirsiniz. Takip edip, abone olarak destek verirseniz çok mutlu olurum.