Borcunu Ödemeyen Hapse Girer Mi?

ukuk dünyasında vatandaşların en sık sorduğu sorulardan biri de “Borcunu ödemeyen hapse girer mi?” bu sorunun cevabı hem "hayır" hem de belirli şartlar altında “evet"tir.

Anayasa’nın 38. maddesi açıkça "Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz" diyerek salt borç ilişkilerinden doğan hapis cezasını anayasal olarak kaldırmıştır. Ancak Anayasa’da yasaklanmış diyerek bu kadar net bir cevap vermemiz mümkün değil. Temel Kural “hayır” olsa da bazı istisnalar söz konusu.

Günlük hayatta ve icra dairelerinin koridorlarında bu genel kuralın çok hassas istisnalarıyla karşılaşırız. İşte tam bu noktada, adını sıkça duyduğumuz ama hukuki mahiyetini pek az kişinin bildiği o kavram devreye girer:

Tazyik Hapsi.

Tazyik (Zorlama) Hapsi nedir?

Tazyik hapsi; bir suçun karşılığı olarak verilen cezalandırma amacı taşıyan bir hürriyeti bağlayıcı ceza değil, kişiyi hukuken yerine getirmekle yükümlü olduğu bir emre, mahkeme kararına veya taahhüde uymaya zorlamak amacıyla uygulanan disiplin niteliğinde bir özgürlük kısıtlamasıdır.

Bir Ceza Değil, "Yükümlülüğü Yerine Getirmeye Zorlama" Aracı

Tazyik hapsini Türk Ceza Kanunu kapsamındaki klasik hapis cezalarından ayıran en temel fark, bu yaptırımın bir “suçun karşılığı” olmamasıdır. Buradaki amaç kişiye ceza vermek değil; hukuki bir yükümlülüğü yerine getirmesini sağlamaktır.

Nitekim tazyik hapsinin en belirgin ve adil özelliği şudur: Kişi, hakkında tazyik hapsi kararı verildikten sonra dahi üzerine düşen yükümlülüğü (örneğin birikmiş nafaka borcunu ödemeyi) yerine getirdiği an, cezaevinde geçireceği süre dolmamış olsa dahi derhal serbest bırakılır. Yani hapsin süresi, borçlunun yükümlülüğünü yerine getirme iradesine doğrudan bağlıdır. Ayrıca tazyik hapsi adli sicil kaydına (sabıka kaydına) işlemez ve tekerrüre esas teşkil etmez.

Tazyik Hapsi Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?

İcra ve İflas Kanunu ile çeşitli özel kanunlarda düzenlenen tazyik hapsi, uygulamada en çok şu başlıklar altında karşımıza çıkar:

· Nafaka Borcunun Ödenmemesi:

Mahkeme kararıyla hükmedilen nafakayı ödemeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine 3 aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Nafaka, ailenin ve çocuğun temel geçim kaynağı olduğu için kanun koyucu burada borçluya karşı özel bir zorlama mekanizması öngörmüştür.

· Taahhüdü İhlal (Ödeme Sözünün Tutulmaması):

İcra takibi kesinleştikten sonra borçlunun icra dairesine gelerek belirli tarihlerde borcunu ödeyeceğine dair yazılı bir taahhütte bulunması ve bu söze mazeretsiz olarak uymaması halinde, alacaklının şikâyeti üzerine 3 aya kadar tazyik hapsi gündeme gelebilir. Buradaki yaptırımın sebebi borcun kendisi değil; resmi makam önünde verilen sözün ihlal edilmesidir.

· 6284 Sayılı Kanun Kapsamındaki Tedbir Kararlarına Aykırılık:

Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun uyarınca verilen uzaklaştırma veya iletişim kurmama gibi tedbir kararlarına uymayan kişi hakkında, ihlalin niteliğine göre 3 günden 10 güne kadar (tekrarı halinde 15 günden 30 güne kadar) zorlama hapsi uygulanır.

· Mal Beyanında Bulunmama veya Gerçeğe Aykırı Beyan:

İcra takibi kapsamında yasal süresi içinde mal beyanında bulunmayan ya da mal varlığını bilerek gizleyip gerçeğe aykırı beyanda bulunan borçlular hakkında da disiplin ve tazyik hapsi hükümleri işletilebilmektedir.

Son Söz

Bankaya olan standart bir kredi borcunuz veya ticari bir senet borcunuz nedeniyle doğrudan hapis cezası ile karşılaşmazsınız. Ancak işin içine kesinleşmiş bir nafaka kararı, icra dairesinde atılmış resmi bir ödeme taahhüdü veya koruma tedbirine aykırılık girdiğinde, hukuk sistemi alacaklının ve mağdurun hakkını korumak adına özgürlüğü kısıtlayıcı bu özel mekanizmayı devreye sokar.

Hukuki süreçlerde atılan her imzanın ve mahkeme kararlarının bağlayıcılığını bilmek, telafisi güç hak kayıplarının ve özgürlük kısıtlamalarının önüne geçmenin en güvenli yoludur.

Av. Asena Gülce Demirel

Not: Sosyal medyada “Hukuka Dair” isimli kanalımda Youtube, Spotify, Instagram ve Tiktok’a gündelik hayatta karşılaşılabilecek hukuki konularla ilgili hukukçu olmayanların da anlayabileceği konseptte içerikler üretmekteyim. Hukuka Dair konular ile ilgili daha fazla bilgi almak için özellikle Youtube’dan ve Spotify’dan @hukukadairkanali hesabını ziyaret edebilir ve ilgili içeriklere bakabilirsiniz. Takip edip, abone olarak destek verirseniz çok mutlu olurum.