Başınız Ağrırken Boynunuz, Omuzlarınız ve Sırtınız da Bir Şey Söylüyor Olabilir mi?
Alihan İnceayan
Bazen güne baş ağrısıyla başlarız.
Bazen uzun bir günün sonunda başımızda ağırlık hissederiz. Boynumuz gergindir, omuzlarımız yorulmuştur. Sırtımızda uzun süredir taşıyormuşuz gibi hissettiğimiz bir rahatsızlık vardır.
Elimiz farkında olmadan enseye gider.
Ve çoğu zaman ilk cümle hazırdır:
“Başım boynumdan ağrıyor.”
Peki gerçekten bunu bu kadar kolay söyleyebilir miyiz?
Baş ağrısı oldukça geniş bir konudur. Farklı özelliklere ve farklı nedenlere sahip çok sayıda baş ağrısı tablosu bulunduğu için yalnızca ağrının yerine veya beraberindeki kas gerginliğine bakarak nedenini belirlemek doğru değildir.
Ama diğer taraftan baş ağrısı yaşayan bir kişinin boyun, omuz ve sırt bölgesindeki yakınmalarını tamamen görmezden gelmek de doğru bir yaklaşım değildir.
Çünkü insan bedeni birbirinden bağımsız parçalardan oluşmaz.
Baş Ağrısı Tek Başına mı Geliyor?
Baş ağrısı yaşayan bazı kişiler aynı zamanda boyun bölgesinde ağrı veya gerginlikten, omuz çevresinde rahatsızlıktan ya da sırt bölgesinde yorgunluk hissinden söz edebilir.
Özellikle uzun süre masa başında çalışan, ekran karşısında zaman geçiren veya gün içerisinde uzun süre aynı pozisyonda kalan kişiler bu yakınmaları bir arada tarif edebilir.
Ancak burada önemli bir çizgi vardır:
Bu şikâyetlerin aynı kişide bulunması, birinin diğerinin kesin nedeni olduğunu göstermez.
Örneğin baş ağrısıyla birlikte omuz ağrısı bulunması, baş ağrısının mutlaka omuzdan kaynaklandığı anlamına gelmez.
Aynı şekilde sırt bölgesindeki gerginliği ortadan kaldırmanın baş ağrısını mutlaka ortadan kaldıracağını söylemek de doğru değildir.
Sağlıkta “birlikte görülmek” ile “neden olmak” aynı şey değildir.
Neden Boyun ve Omuzlarımızı Bu Kadar Sık Fark Ediyoruz?
Günümüzün önemli bir bölümünü bilgisayar, telefon veya masa başında geçirebiliyoruz.
Bazen saatler boyunca aynı pozisyonda kaldığımızı ancak ayağa kalktığımızda fark ediyoruz.
Boyun ve omuz çevresindeki rahatsızlıklar da çoğu zaman burada dikkatimizi çekmeye başlıyor.
Fakat burada “kötü duruş baş ağrısı yapar” gibi basit bir denklem kurmak yanıltıcı olabilir.
İnsan bedeni hareket etmek ve farklı pozisyonlara uyum sağlamak üzere tasarlanmış dinamik bir yapıdır. Tek bir “mükemmel duruş” aramak yerine kişinin gün içerisindeki hareket çeşitliliği, fiziksel yüklenmeleri, çalışma koşulları ve genel fonksiyonel durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Peki Sırt Ağrısının Bu Hikâyedeki Yeri Ne?
Sırt bölgesi bazen konuşmanın dışında kalıyor.
Oysa baş, boyun, omuz kuşağı ve gövde günlük hareketler sırasında birbirleriyle koordineli çalışan bölgelerdir.
Bir kişinin baş ağrısı tarif ederken aynı zamanda sırtında ağrı veya gerginlik hissetmesi mümkündür. Bu nedenle değerlendirme sırasında yalnızca ağrının hissedildiği noktaya odaklanmak yerine kişinin genel hareket ve fonksiyon özelliklerinin dikkate alınması anlamlı olabilir.
Ancak yine aynı sınırı korumamız gerekir:
Sırt ağrısı var diye baş ağrısının sırt kaynaklı olduğunu söyleyemeyiz.
Bedenimizi anlamak, her şikâyet için tek bir kası, eklemi veya bölgeyi suçlamak değildir.
Diş Sıkma, Stres ve Duruş…
Baş ağrısı söz konusu olduğunda diş sıkma, stres ve duruş da sıkça gündeme gelir.
Bunların bazı baş ağrısı tablolarıyla ilişkileri bulunabilir. Ancak bir ilişkinin bulunması, tek başına neden-sonuç ilişkisi kurmamız için yeterli değildir.
“Diş sıkıyorsunuz, başınız bu yüzden ağrıyor.”
“Omuzlarınız öne düşmüş, baş ağrınız bundan.”
“Sırtınız gergin, bütün sorun buradan geliyor.”
Bu tür kesin ifadeler kulağa ikna edici gelebilir.
Fakat insan bedeni çoğu zaman bundan daha karmaşıktır.
Fizyoterapist Neye Bakar?
Burada mesleki sınırın özellikle net olması gerekir:
Baş ağrısının tıbbi tanısını fizyoterapist koymaz.
Gerekli tıbbi değerlendirmeler sonrasında fizyoterapi ve rehabilitasyonun uygun görüldüğü kas-iskelet sistemi yakınmalarında; kişinin hareket ve fonksiyon özellikleri değerlendirilebilir.
Boyun hareketleri, omuz kuşağının fonksiyonu, gövde hareketleri, kişinin günlük yaşam içerisindeki fiziksel yüklenmeleri ve hareket alışkanlıkları bu değerlendirmenin parçaları olabilir.
Gerekli ve uygun durumlarda fizyoterapi ve rehabilitasyon süreci; kişinin eşlik eden kas-iskelet sistemi yakınmalarının yönetilmesine, hareket ve fonksiyonunun desteklenmesine katkı sağlayabilir.
Ancak bu yaklaşım:
“Baş ağrısını fizyoterapiyle geçiriyoruz.”
anlamına gelmez.
Her bireyin yakınması, sağlık öyküsü ve gereksinimleri farklıdır.
Her Baş Ağrısını Boyun ve Omuzlara Bağlamamak Neden Önemli?
Çünkü bazen baş ağrısı tıbbi değerlendirme gerektiren başka durumlarla ilişkili olabilir.
Özellikle ani başlayan ve çok şiddetli baş ağrısı, travma sonrasında ortaya çıkan yeni baş ağrısı veya baş ağrısına bilinç değişikliği, konuşma bozukluğu, yeni gelişen kuvvet ya da duyu kaybı, belirgin görme değişikliği, yüksek ateş ve ense sertliği gibi bulguların eşlik etmesi durumunda gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.
Benzer şekilde daha önce olmayan yeni bir baş ağrısının başlaması veya mevcut baş ağrısının karakterinin belirgin biçimde değişmesi de göz ardı edilmemelidir.
Bunları bilmek korkmak için değil, hangi durumda profesyonel tıbbi değerlendirme gerektiğini ayırt edebilmek için önemlidir.
Beden Bir Bütündür; Ama Her Şeyi Birbirine Bağlamak da Doğru Değildir
Belki de burada kurulması gereken en önemli denge budur.
Baş ağrısı yaşayan kişinin yalnızca başına bakmak yeterli olmayabilir.
Boyun, omuz ve sırt bölgesindeki eşlik eden yakınmalar; kişinin günlük yaşamı, hareket özellikleri ve fiziksel yüklenmeleri açısından dikkate alınabilir.
Ancak diğer uçta da her baş ağrısını boyuna, her boyun ağrısını omuza, her omuz gerginliğini sırta bağlayan bir yaklaşım bilimsel değildir.
Bütüncül bakmak, her şeyi birbirinin nedeni ilan etmek değildir.
Bazen en doğru yaklaşım, bedenin verdiği işaretleri dinlemek; fakat bu işaretlere kendi kendimize kesin bir tanı koymamaktır.
Çünkü başımız ağrırken boynumuz, omuzlarımız veya sırtımız da rahatsız olabilir.
Fakat önemli olan yalnızca neremizin ağrıdığı değil, bu yakınmaların doğru şekilde değerlendirilmesidir.
“Beden bir bütündür; onu anlamak ise her ağrıyı birbirine bağlamak değil, doğru yerde doğru değerlendirmeyi yapabilmektir.”
Bilgilendirme Notu: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya tedavi amacı taşımaz. Baş ağrısı ile boyun, omuz ve sırt bölgesindeki yakınmalar farklı nedenlerle ortaya çıkabilir ve birlikte görülmeleri aralarında kesin bir neden-sonuç ilişkisi bulunduğunu göstermez. Sağlıkla ilgili yakınmalarınız varsa değerlendirme için doktorunuza başvurunuz.
