Sabah merdivenlerden inerken dizinizden bir ses geldi.
Belki hafif bir çıtırtı, belki de daha önce fark etmediğiniz bir kıtırtı…
Bir an duraksadınız. Sonra yeniden yürümeye başladınız. Akşam koltuktan kalkarken aynı sesi bir kez daha duydunuz.
Ve zihninizde o tanıdık soru belirdi: “Acaba dizimde bir şey mi aşınıyor?”
Dizlerimizden gelen sesler, günlük yaşamda birçok insanın karşılaştığı durumlardan biridir. Ancak bu seslerin ne anlama geldiği konusunda toplumda oldukça farklı düşünceler bulunur.
Kimileri her sesi kireçlenme belirtisi olarak değerlendirir. Kimileri dizinden ses geldiği için merdiven çıkmaktan veya çömelmekten kaçınmaya başlar.
Peki gerçekten dizimizden gelen her ses, eklemimizde bir hasar olduğunu mu gösterir?
Dizimiz neden ses çıkarabilir?
Diz eklemi; kemikler, eklem kıkırdağı, menisküsler, bağlar, tendonlar ve çevresindeki kasların birlikte işlev gördüğü karmaşık bir yapıdır.
Hareket sırasında eklem çevresindeki dokuların birbirleriyle ilişkisi değişir. Bazı sesler eklem içerisindeki fiziksel olaylarla, bazıları ise tendonların ve diğer yumuşak dokuların hareketiyle ilişkili olabilir.
Tıpta eklem hareketleri sırasında duyulan veya hissedilen bu tür sesler genel olarak krepitasyon gibi kavramlarla ifade edilebilir. Ancak bütün diz seslerinin aynı mekanizmayla ortaya çıktığını söylemek doğru değildir.
Dizden ses gelmesi tek başına bir hastalık tanısı değildir.
Ses varsa mutlaka kireçlenme mi vardır?
Dizinden ses geldiğini fark eden birçok kişinin aklına ilk gelen durumlardan biri kireçlenmedir.
Tıbbi adıyla osteoartrit, eklemin farklı yapılarını etkileyebilen ve çeşitli klinik özelliklerle seyreden bir sağlık durumudur. Bazı osteoartrit tablolarında eklem hareketleri sırasında ses veya sürtünme hissi bulunabilir.
Ancak dizden ses gelmesi, kişinin mutlaka osteoartriti olduğu anlamına gelmez. Benzer şekilde osteoartrit bulunan herkesin dizinden belirgin ses gelmesi de beklenmez.
Bu nedenle yalnızca eklem seslerine bakarak kıkırdağın durumunu, eklemdeki yapısal değişiklikleri veya hastalığın derecesini belirlemek mümkün değildir. Tıbbi değerlendirmede kişinin yakınmaları, sağlık öyküsü, muayene bulguları ve gerekli görülen diğer incelemeler birlikte ele alınır.
Ağrısız seslerle ağrılı sesler aynı şey midir?
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.
Diz hareketleri sırasında herhangi bir ağrı, şişlik veya hareket güçlüğü olmadan ses duyulması ile seslere ağrı ve işlev kaybının eşlik etmesi aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Bazı kişilerde eklem sesleri herhangi bir belirgin yakınma olmadan görülebilir. Ancak sesle birlikte devam eden ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı, kilitlenme hissi veya dizde boşalma gibi yakınmalar bulunuyorsa tıbbi değerlendirme önem kazanır.
Özellikle travma sonrasında ortaya çıkan yeni belirtiler, üzerine basamama veya belirgin şişlik gibi durumlar gecikmeden değerlendirilmelidir.
Önemli olan yalnızca dizin ses çıkarması değil, bu sese hangi yakınmaların eşlik ettiğidir.
Merdiven çıkarken neden daha fazla fark ediyoruz?
Merdiven çıkmak, merdiven inmek, çömelmek veya sandalyeden kalkmak gibi hareketler sırasında diz eklemi farklı açılarda hareket eder ve farklı mekanik yüklenmelere maruz kalır.
Bu hareketler sırasında bazı kişiler dizlerinden gelen sesleri daha belirgin fark edebilir. Ancak merdiven sırasında ses duyulması, mutlaka eklemde hasar oluştuğunu göstermez.
Aynı şekilde bir hareket sırasında ağrı hissedilmesi de tek başına o hareketin zararlı olduğunu kanıtlamaz. Hareketin uygunluğu; kişinin belirtilerine, sağlık durumuna ve fiziksel kapasitesine göre değerlendirilmelidir.
Dizlerimizi korumak için hareketten kaçınmalı mıyız?
Dizinden ses geldiğini duyan bazı kişiler, eklemine zarar vermemek düşüncesiyle hareketlerini azaltabilir. Ancak yalnızca ses bulunması, bütün fiziksel aktivitelerden uzak durulması gerektiği anlamına gelmez.
Diğer taraftan ağrı, şişlik, belirgin hareket kısıtlılığı veya başka yakınmalar bulunan kişilerde hareket ve yüklenme kararları bireysel değerlendirme gerektirir.
Bu nedenle herkese aynı egzersizi önermek veya her hareketin güvenli olduğunu söylemek doğru değildir.
Uygun bireylerde kişinin sağlık durumuna göre planlanan fiziksel aktivite ve egzersiz yaklaşımları, kas fonksiyonlarının ve günlük yaşam hareketlerinin desteklenmesine katkı sağlayabilir. Ancak bu yaklaşımlar eklem seslerini mutlaka ortadan kaldıracağı şeklinde sunulmamalıdır.
Fizyoterapi ve rehabilitasyonun yeri nedir?
Diz bölgesindeki yakınmalarda gerekli tıbbi değerlendirmeler sonrasında fizyoterapi ve rehabilitasyonun uygun görüldüğü durumlarda kişinin hareket ve fonksiyon özellikleri ele alınabilir.
Diz hareket açıklığı, çevre kasların fonksiyonu, denge, yürüme özellikleri ve günlük yaşam aktiviteleri bu değerlendirmenin parçaları olabilir.
Uygun bireylerde kişiye özgü planlanan hareket ve egzersiz temelli yaklaşımlar, fonksiyonel kapasitenin desteklenmesine ve bazı kas-iskelet sistemi yakınmalarının yönetilmesine katkı sağlayabilir.
Ancak fizyoterapi, dizden gelen her sesin ortadan kaldırılmasını hedefleyen veya her diz yakınmasını tek başına çözen bir uygulama olarak değerlendirilmemelidir.
Fizyoterapist tıbbi tanı koymaz. Diz yakınmalarının tıbbi nedeninin belirlenmesi, görüntüleme bulgularının yorumlanması ve tıbbi tedavi kararları ilgili hekimin yetki ve sorumluluğundadır.
Bazen bizi korkutan sesin kendisi değil, ona yüklediğimiz anlamdır
İnsan bedeni hareket ederken farklı sesler çıkarabilir. Ancak bu seslerin her biri mutlaka bir hastalığın habercisi değildir.
Bazen dizimizden gelen küçük bir çıtırtı, zihnimizde büyük bir endişeye dönüşebilir.
Merdiven çıkmaktan çekinebiliriz. Çömelmekten korkabiliriz. Hareket ederken sürekli dizimizi dinlemeye başlayabiliriz.
Oysa sağlıkla ilgili bir belirtiyi değerlendirirken yalnızca tek bir işarete odaklanmak doğru değildir.
Sesin ne zaman ortaya çıktığı, ağrı veya şişlik bulunup bulunmadığı, hareket kapasitesinin etkilenip etkilenmediği ve kişinin genel sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir.
Çünkü bedenimizi anlamak, duyduğumuz her sesi bir hastalık olarak yorumlamak değildir.
Bu Haftanın Son Sözü
“Bedenimizden gelen her ses bir tehlike işareti değildir; önemli olan o sesi korkuyla değil, doğru bilgiyle değerlendirebilmektir.”
Bilgilendirme Notu
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tıbbi tanı, tedavi veya kişiye özel sağlık önerisi niteliğinde değildir. Diz bölgesindeki sesler ve eşlik eden yakınmalar farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Ağrı, şişlik, kilitlenme, boşalma hissi veya hareket güçlüğü gibi yakınmalarınız varsa değerlendirme için doktorunuza başvurunuz.