Modern dünya bize durmadan bir şeyler fısıldıyor: Daha hızlı ol, daha çok kazan, daha yükseğe çık, daha fazlasına sahip ol… Bir başkasının gerisinde kalma. Hayatın bir yarış olduğunu, bu yarışta duranın kaybedeceğini, yavaşlayanların geride bırakılacağını söylüyor. Başarıyı başkalarının önüne geçmekle, mutluluğu sahip olduklarımızın çoğalmasıyla, değerimizi ise başkalarıyla kıyasladığımızda ulaştığımız yerle ölçüyor.
Böylece insan, farkında olmadan hayatını bir yarış pistine dönüştürüyor. Koşuyor; ama nereye koştuğunu çoğu zaman bilmiyor. Kazanıyor; fakat kazandıklarının içinde huzuru bulamıyor. Daha fazlasını istiyor; ama sahip olduklarının tadını çıkaramıyor. Hızlanıyor; fakat kendisine, sevdiklerine ve hayatın gerçek güzelliklerine yetişemiyor.
Haz, hırs ve hız… Modern insanın üç büyük esareti belki de bunlar.
Haz, insana anlık mutlulukların peşinden gitmesini öğütlüyor. Hırs, sahip olduklarının hiçbir zaman yeterli olmadığını söylüyor. Hız ise durup düşünmeye, hissetmeye, anlamaya ve insan olmaya fırsat bırakmıyor. Birbirini besleyen bu üçlü, insanı kendi hayatının seyircisine dönüştürüyor. Yaşadığımızı zannediyoruz; oysa çoğu zaman tüketiyoruz. Biriktiriyoruz; fakat eksiliyoruz. İlerliyoruz; fakat kendimizden uzaklaşıyoruz.
Bu anlayışın insan ilişkilerine yansıması ise daha ağır bir tablo ortaya çıkarıyor. Çünkü rekabetin her alana yayıldığı bir dünyada insanlar birbirini yol arkadaşı olarak değil, aşılması gereken bir engel olarak görmeye başlıyor. Başkasının başarısı kendi başarısızlığımız gibi algılanıyor. Birinin yükselişi, diğerinin düşüşüyle anlamlandırılıyor. Paylaşmak yerini kıskanmaya, dayanışma yerini hesaplamaya, güven yerini şüpheye bırakıyor.
Batı düşüncesinde yankı bulan Homo homini lupus — “İnsan insanın kurdudur” sözü, insanın insan karşısındaki tehlikesini anlatan karamsar bir bakışın ifadesidir. Bu anlayış, insanın kendi çıkarı için diğer insanı tehdit olarak görebileceğini, korunmak için mücadele etmek zorunda kalabileceğini söyler.
Peki, gerçekten insan insanın kurdu mudur?
İnsan, elbette insana zarar verebilir. Tarih bunun örnekleriyle doludur. Fakat insanın yalnızca kötülük yapabilme ihtimalinden hareketle onu tarif etmek, insanın içindeki iyiliği, merhameti, şefkati, fedakârlığı ve dayanışmayı görmezden gelmek değil midir?
Bir çocuğun korktuğunda annesinin eline sarılması, bir insanın zor zamanında dostunun kapısını çalması, hiç tanımadığı birinin düşene yardım etmek için elini uzatması, bir öğretmenin öğrencisinin başarısı için kendi zamanından vazgeçmesi, bir insanın başka bir insanın acısını kendi acısı gibi hissetmesi…
Bütün bunlar bize insanın yalnızca mücadele eden, tüketen, rekabet eden bir varlık olmadığını gösteriyor.
İnsan, insanın yurdu da olabilir.
Yurt; insanın kendisini güvende hissettiği, sığınabildiği, ait olduğu, yorulduğunda dinlenebildiği yerdir. İnsan da başka bir insan için böyle bir yurt olabilmelidir. Birinin korkularını büyüten değil, korkularını azaltan; yaralarını derinleştiren değil, iyileştiren; umudunu tüketen değil, yeniden yeşerten…
Belki de insan olmanın en büyük başarısı, başkasını geride bırakmak değil, bir başkasının hayata tutunmasına yardımcı olmaktır.
Çünkü hayat, kazananların ve kaybedenlerin sıralandığı bir yarış tablosundan ibaret değildir. Hepimizin zaman zaman yorulduğu, tökezlediği, kaybolduğu, yeniden başlamaya ihtiyaç duyduğu bir yolculuktur. Bu yolculukta bizi güçlü kılan, kaç kişinin önüne geçtiğimiz değil; kaç insanın yanında durabildiğimizdir.
Bugün dünyaya biraz daha yavaşlamayı, sahip olduklarımızın kıymetini bilmeyi, başkasının başarısını kendi mutluluğumuzdan eksiltmemeyi, birbirimize karşı daha anlayışlı olmayı hatırlatmak gerekiyor. Çünkü hızın arttığı yerde düşünce azalabilir; hırsın büyüdüğü yerde vicdan küçülebilir; hazların çoğaldığı yerde anlam kaybolabilir.
Oysa mutluluk, her zaman daha fazlasına ulaşmakta değil, bazen elimizdekini paylaşabilmektedir. Başarı, her zaman bir başkasını geçmekte değil, bazen onun elinden tutup birlikte yürüyebilmektedir. Güç, her zaman üstün gelmekte değil, bazen incitmemeyi seçebilmektedir.
İnsan insanın kurdu olmak zorunda değil.
İnsan insanın yurdu olabilir.
İnsan insanın şifası olabilir.
İnsan insanın umudu olabilir.
Saygılarımla…
Bayram ERDEN