Haber: Sinem Altunay
Projenin başlangıcında peşinatlarını yatıran, yapım süreci boyunca çeşitli ödemelerde bulunan esnafın verdiği paralar, geçen 13 yılda yüksek enflasyon karşısında adeta pula döndü. İş yerlerine yıllar sonra kavuşabilen hak sahiplerinin şimdi de memur maaş artışına endekslenen taksitler ve yüksek aidatlarla mücadele etmesi tepki çekiyor.
Hak sahipleri, Aralık 2024’te sözleşmelerini imzaladıklarında iş yerlerinin bedeli 2 milyon 850 bin lira olarak belirlendi. Borcun 60 ayda ödenmesi öngörülürken ilk aylık taksit yaklaşık 21 bin liraydı.
Ancak taksitlerin her altı ayda bir memur maaş artış oranına göre güncellenmesi, hesapları altüst etti. Aradan geçen sürede 17 taksit ödeyen esnafın aylık taksiti yaklaşık 46 bin liraya yükseldi.
Daha çarpıcı olan ise 17 ödeme yapılmasına rağmen ana borcun azalmak yerine büyümesi oldu. Sözleşme imzalandığında 2 milyon 850 bin lira olan iş yeri bedeli, bugün yaklaşık 4 milyon 600 bin liraya çıktı. Başka bir ifadeyle esnaf, düzenli ödeme yaptığı halde borcu 1 milyon 750 bin lira arttı.
Ortaya çıkan tablo, sistemin esnaf açısından ne kadar ağır sonuçlar doğurduğunu gözler önüne serdi. Normal şartlarda her taksitle azalması gereken borç, uygulanan artış nedeniyle sürekli yeniden büyüyor. Hak sahibi bir taraftan ödeme yaparken diğer taraftan kalan borcunun daha da yükseldiğini görüyor.
Esnafın önündeki 43 taksit boyunca da altı aylık artışların devam etmesi bekleniyor. Mevcut artış eğiliminin sürmesi halinde başlangıçta 2 milyon 850 bin lira olarak açıklanan bir iş yerinin 60 ayın sonunda toplam maliyetinin 30 milyon liraya yaklaşabileceği öne sürülüyor.
Bu rakam kesinleşmiş bir toplam değil ancak mevcut sistem üzerinden yapılan tahmin bile esnafın karşı karşıya kaldığı mali tehlikeyi ortaya koymaya yetiyor.
Bir tarafta 46 bin liraya yükselen aylık taksit, diğer tarafta kira, elektrik, su, personel, vergi, sigorta ve işletme giderleri de hesaba katıldığında, esnaf daha iş yerinde kazanç sağlamaya başlamadan yüksek bir sabit giderle karşı karşıya kalıyor.
Büyük Sanayi Sitesi’ne tamamen taşınamayan bazı hak sahipleri, mevcut sanayi sitesindeki dükkânları için kira ödemeye devam ediyor. Bu durumdaki esnaf aynı ay içerisinde hem eski iş yerinin kirasını hem yaklaşık 46 bin liralık TOKİ taksitini hem de Büyük Sanayi Sitesi’nin aidatını ödemek zorunda kalıyor.
Esnafın üretim yapıp para kazanması için hazırlanan proje, gelinen noktada henüz çarkı çevirmeden ödeme yapılması gereken ağır bir mali tabloya dönüştü. Hak sahipleri önce projenin tamamlanmasını 13 yıl bekledi. Bu süreçte yatırdıkları peşinatlar ve diğer ödemeler enflasyon karşısında değerini kaybetti. Anahtar tesliminden sonra rahat bir nefes almayı bekleyen esnaf, bu kez sürekli yükselen taksitler, azalmayan ana para ile baş başa bırakıldı. Ortadaki hesap ise bütün tartışmayı tek başına özetliyor: Esnaf 17 taksit ödedi ancak borcu azalmadı. Aksine, 2 milyon 850 bin liradan 4 milyon 600 bin liraya yükseldi.
